Psylocybina to substancja, która od lat rozpala wyobraźnię naukowców. I to zarówno w metaforycznym, jak i dosłownym znaczeniu. Z uwagi na swoje psychoaktywne właściwości i wynikający z nich potencjał medyczny, obecnie jest ona obiektem zainteresowań badaczy z całego świata. Co jednak wiemy o tym związku chemicznym, gdzie można go znaleźć i jakie objawy powoduje jego spożycie?

Psylocybina – czym jest i gdzie ją znaleźć?

Psylocybina, właściwie 4-hydroksy-N,N-dimetylotryptamina, bo taka jest jej oficjalna nazwa, to związek chemiczny z grupy tryptamin, znany przede wszystkim ze swoich psychoaktywnych właściwości. W publikacjach naukowych po raz pierwszy została opisana w latach 60. XX wieku, jednak w rzeczywistości znana jest od stuleci. Jak to możliwe? Otóż psylocybina występuje naturalnie w roślinach, a dokładniej zawierają ją tzw. grzybki halucynki, które w wielu kulturach na całym świecie od dawien dawna wykorzystywane były w celach leczniczych i rytualnych. 

Dotychczas sklasyfikowano i opisano ponad 80 gatunków grzybów o właściwościach halucynogennych, czyli zawierających psylocybinę i psylocynę. Mając jednak na uwadze niezwykle różnorodny świat grzybów, możemy być niemal pewni, że lista ta nie jest jeszcze kompletna. Co ciekawe, tego typu rośliny znaleźć można nie tylko w amazońskiej puszczy, syberyjskiej tajdze czy tropikalnych lasach Indii, ale również w Europie. Grzyby psylocybinowe w Polsce najpowszechniej występują na Dolnym Śląsku w rejonie Karkonoszy, gdzie mają najlepsze warunki do rozwoju. 

Działanie psylocybiny – jak grzyby halucynogenne wpływają na mózg

Psylocybina stanowi główny składnik aktywny, zawarty w grzybach z rodziny Psilocybe Cubensis. Jej zażycie powoduje głębokie doznania psychodeliczne, które u niektórych wywołują wręcz mistyczny, religijny lub transcendentalny efekt. Z czego to wynika? Substancja ta działa na receptor serotoninowy w mózgu, co prowadzi do zmian naszej percepcji, sposobu myślenia i nastroju. W efekcie zaczynamy inaczej postrzegać otaczającą nas rzeczywistość, nasze zmysły zostają wyostrzone, jesteśmy też bardziej świadomi swoich emocji.

Cubensis Growkit B+

Zażywanie psylocybiny – najpowszechniejsze efekty:

  • Wizualne halucynacje: zmiany w postrzeganiu kolorów, kształtów i ruchu, często opisywane jako bardziej żywe kolory i wzory geometryczne.
  • Odmienne postrzeganie czasu: doświadczenie, że czas płynie wolniej lub szybciej niż w rzeczywistości.
  • Zmiany emocjonalne: szeroki zakres emocji, od euforii i uczucia głębokiego połączenia z otoczeniem, po lęk i niepokój; w równym stopniu spotęgowane zostają bodźce negatywne i pozytywne. 
  • Myślenie introspektywne: głębokie przemyślenia, dotyczące własnego życia, wyborów, relacji, co może prowadzić do epifanii lub przemyśleń egzystencjalnych.
  • Zmiany w odczuwaniu ciała: możliwe są niezwykłe odczucia w ciele, takie jak uczucie lekkości czy ciężkości, a także dziwne doznania dotykowe.
  • Zmiany w percepcji bodźców dźwiękowych: dźwięki mogą wydawać się zmienione, na przykład wydawać się głębsze, bogatsze, albo mieć „wizualną” jakość (wrażenie widzenia dźwięków).
  • Zmiana wzorców myślenia: możliwość nielinearnego myślenia, skoków myślowych, lub połączeń pomiędzy wcześniej niezwiązanymi pomysłami.
  • Objawy fizyczne: nudności i inne dolegliwości ze strony układu pokarmowego, rozszerzone źrenice, zwiększone tętno i ciśnienie krwi, zwiększona temperatura ciała, zaburzenia psychomotoryczne, chwilowa utrata zdolności mówienia

Psylocybina przyjęta doustnie działa zwykle około 5–6 godzin, a jej pierwsze efekty pojawiają się po 20-30 minutach. Najsilniejsze działanie substancja osiąga po mniej więcej pół godzinie i na tym samym poziomie utrzymuje się przez kolejne 2 godziny. Warto jednak podkreślić, że psylocybina (grzyby halucynogenne z jej zawartością) może inaczej działać na każdego człowieka. 

Efekty działania psylocybiny zależą od gatunku spożywanego grzyba, jego formy (inaczej działają świeże i suszone grzyby) i dawki, a także od indywidualnych predyspozycji. Na zbyt silne objawy psychodeliczne najczęściej narażone są osoby, które decydują się na spożywanie grzybów halucynogennych we własnym zakresie, bez kontroli specjalisty lub w niesprzyjających okolicznościach. 

Psylocybina, depresja, uzależnienia – co mają ze sobą wspólnego?

Znamy już definicję psylocybiny, jej historię i objawy po jej spożyciu, więc czas spojrzeć na nią jeszcze bardziej naukowym okiem. Jakie właściwości prozdrowotne kryje w sobie ta wyjątkowa substancja? 

Wbrew prowokacyjnemu nagłówkowi do tego akapitu, psylocybina z magicznych grzybków wcale nie wpływa niekorzystnie na zdrowie psychiczne i nie zwiększa ryzyka uzależnienia! Co więcej, w ostatnich latach ta jedna z najbardziej znanych substancji psychoaktywnych przyciągnęła uwagę naukowców jako potencjalne narzędzie w leczeniu różnych zaburzeń psychicznych, w tym depresji lekoopornej, a także w leczeniu zespołu stresu pourazowego. Badania kliniczne wykazały, że może ona znacząco zmniejszyć objawy depresji, często z efektem utrzymującym się przez dłuższy czas po jednorazowym podaniu, a także może być wsparciem dla osób, zmagających się z uzależnieniami. Psylocybina, stosowana w niewielkich dawkach dobranych indywidualnie, łagodzi objawy lękowe, poprawia stan psychiczny i działa kojąco na układ nerwowy.

Psylocybina nie jest więc w kręgach medycznych uznawana za alternatywny lek, ale za prolek. Wedle definicji z Wikipedii jest to prekursor leku, substancja nieaktywna lub słabo aktywna biologicznie, która po przemianach metabolicznych in vivo przekształca się w produkty o działaniu farmakologicznym.

Growkit McKennaii

Najbardziej znane badania nad psylocybiną jako prolekiem to:

  • Harvard Psilocybin Project – przeprowadzony w 1961 roku projekt, który obejmował badania nad przydatnością psylocybiny w walce z różnymi chorobami i zaburzeniami psychicznymi
  • Naukowcy z Uniwersytetu Johns Hopkins w Baltimore przeprowadzali w 2014 roku badania, które wykazywały, że psylocybina ma korzystny wpływ na walkę z uzależnieniem od nikotyny
  • Badania przeprowadzone w roku 2017 w Imperial College London miały sprawdzić wpływu psylocybiny na pacjentów cierpiących na depresję lekooporną. Ich wyniki były bardzo obiecujące i wykazały, że psychodelik zmniejsza poziom depresji i wpływa na poprawę samopoczucia, a przy tym nie daje objawów niepożądanych
  • Badania zespołu naukowców z New York University School of Medicine wykazały, że osoby przyjmujące psylocybinę w trakcie leczenia alkoholizmu, rzadziej sięgały po napoje wyskokowe, a jeśli to zrobiły – piły zdecydowanie mniej niż wcześniej.

Psylocybina w Polsce – czy jest legalna?

Mimo obiecujących wyników badań i dowodów na to, że psylocybina jest związkiem chemicznym o dużym potencjale medycznym, to jej stosowanie wciąż budzi kontrowersje. W większości krajów wpisana została ona na listę substancji psychoaktywnych, a więc ściśle kontrolowanych, co ogranicza dostęp do niej nie tylko w celach niemedycznych, ale również w celach badawczych i terapeutycznych. Zamiast podkreślać potencjał leczniczy czy zdolność psylocybiny do łagodzenia stanów lękowych, prawodawcy demonizują jej działanie psychodeliczne i wyolbrzymiają negatywne efekty stosowania. 

Jak sytuacja wygląda w naszym kraju? Choć grzybki halucynki w Polsce można spotkać nawet w lasach i na łąkach, to zawarta w nich psylocybina jest uznawana za niebezpieczną i tym samym jest nielegalna. Kolekcjonerzy i badacze mogą posiadać grzyby psylocybinowe w postaci grzybni, ale nie mogą dopuścić do pojawienia się owocników, bo to właśnie w nich zawarta jest psylocybina. Czy to się kiedyś zmieni? Miłośnicy mykologii i znawcy grzybów halucynogennych liczą, że prawodawstwo w końcu zacznie nadążać za nauką i związek chemiczny o tak dużym potencjale medycznym przestanie budzić lęk, a zacznie dawać chorym nadzieję na wyzdrowienie.

Psylocybina, jako związek chemiczny o działaniu psychoaktywnym pochodzenia naturalnego, posiada unikalne właściwości, które mogą przyczynić się do postępów w medycynie, szczególnie w leczeniu zaburzeń psychicznych. Jednak jej pełny potencjał leczniczy będzie mógł być wykorzystany tylko wtedy, gdy zostaną rozwiązane kwestie prawne i społeczne z nią związane. Ważne jest również, aby prowadzić dalsze badania w celu pełnego zrozumienia jej wpływu na ludzki mózg i zachowanie.